Minder auto’s in vijf stappen

Enkele weken geleden was ik terug in Brussel en werd overrompeld door het verkeer. Het aantal auto’s in de stad en de files lijken alleen maar te groeien. De bus stond vast en toen ik te voet verder ging, pakte de slechte lucht pakte meteen op mijn longen.

In de Noorse hoofdstad rijden er opvallend minder auto’s. Tegen 2030 wil Oslo het autoverkeer met een derde verminderen en het stadsbestuur neemt daartoe drastische maatregelen.

Hier volgen vijf ideeën die als inspiratie kunnen dienen voor andere steden.

Stadstol

Op zo goed als alle invalswegen naar Oslo moet je tol betalen. Je betaalt 49 Noorse kroon, ruim 5 euro, om de stad binnen te rijden met een dieselwagen tijdens de spits. Wie via het Westen de stad binnenrijdt moet zelfs tweemaal betalen en telt in totaal 78 kroon of 8,5 euro neer.

Buiten de spits is het wat goedkoper en benzinewagens betalen 1 euro minder dan dieselwagens omdat ze minder vervuilend zijn. Elektrische wagens kunnen voorlopig nog gratis de stad in, maar vanaf 2019 moeten ook die een beperkte stadstol betalen.

VMS uten pris.png (optimized_original)
Op zo goed als alle invalswegen naar Oslo wordt tol geheven – méér in de spits en méér voor dieselwagens. Foto: Fjelllinjen.

De stadstol werd net drastisch verhoogd en er werden ook verschillende tarieven ingevoerd tijdens en buiten de spits, en voor verschillende soorten auto’s.

Eén week na de invoering van de nieuwe tarieven reden er ruim 4000 minder dieselwagens dan voordien de stad binnen op een normale werkdag. Sommige chauffeurs vertrekken vroeger om de piektarieven te vermijden, maar over het algemeen was er minder verkeer en file. Het effect van het rekeningrijden was dus meteen te voelen.

Lees meer over de dieselvrije dag in Oslo in 2016

Bergen, de tweede grootste stad in Noorwegen, verhoogde anderhalf jaar geleden ook de stadstol tijdens de spits. Daar is de filetijd op één jaar tijd maar liefst gehalveerd en is het verkeer in het algemeen met ruim 5% verminderd. Het effect was veel groter dan verwacht, geven experts toe.

Ban het sluipverkeer

Tijdens de spits worden sluipwegen naar Oslo afgesloten met een slagboom. Zo eenvoudig, maar zo effectief. Bussen en fietsen kunnen wel door, maar personenwagens worden afgeleid naar de hoofdwegen, waar de file staat en waar ze tol moeten betalen. Dat maakt de secundaire wegen meteen ook een pak veiliger voor schoolkinderen en fietsers.

IMG_2158

Investeer in openbaar vervoer

Vier op de tien mensen in Oslo gaan met het openbaar vervoer naar het werk. De Noorse hoofdstad heeft een uitgebreid aanbod van metro’s, bussen, trams, ferry’s en voorstadstreinen en het net wordt de komende jaren nog uitgebreid.

Wij wonen op 15 km van het centrum, een stuk buiten de gemeentegrenzen van Oslo. Toch hebben we, op wandelafstand van ons huis, elk kwartier een metro naar de stad. Er zijn ook elk kwartier bussen en treinen. Wie niet naar de halte wil stappen, kan zijn wagen gratis of voor een habbekrats parkeren op de ruime parkeerplaatsen bij metro- en treinstations.

img_2304.jpg
Sinds de invoering van de verhoogde toltarieven laten opvallend meer mensen hun dieselwagen staan en reizen met de metro naar de stad.

Het openbaar vervoer is net, meestal stipt en je kunt betalen via gebruiksvriendelijke apps. Het net wordt (gedeeltelijk) gefinancierd met de opbrengsten van de stadstol.

De bussen en trams hebben overigens eigen rijbanen op de invalswegen en hoofdassen in de stad, zodat ze niet vastzitten in het verkeer. De pendelaars op de treinen hebben gratis internet, dus je hebt de hoofdpunten van het nieuws en je e-mails gelezen voordat je aankomt op het werk.

Stimuleer elektrische wagens

Elektrische wagens rijden (vooralsnog) gratis de stad binnen en kunnen gratis parkeren en laden in Oslo.

10036914164_22ab1feb8c_z
Elektrische wagens kunnen gratis parkeren en laden in Oslo. Foto: Elbilforeningen via Flickr.

Die voordelen, in combinatie met een resem belastingsvoordelen, maken elektrische wagens goedkoper dan benzine- en dieselwagens – zowel in aankoop als gebruik.

Dat leidde tot een boom in de verkoop van elektrische wagens. Eén op de twee inwoners van Oslo die een nieuwe wagen kopen, kiezen voor een elektrisch wagen of laadbare hybride. Ongeveer één tiende van alle auto’s in Oslo zijn reeds elektrisch en Bergen doet het nog iets beter.

Tot voor kort mochten elektrische wagens overigens ook het bussenvak gebruiken om de file te vermijden. Maar intussen zijn er zoveel elektrische auto’s dat ook de bus in de file kwam te staan. Dus elektrische wagens zonder passagier kunnen de OV-strook niet langer gebruiken tijdens de spits.

Beperk het parkeren

Elektrische wagens zijn minder vervuilend dan benzine of dieselwagens, maar het liefst wil het rood-groene stadsbestuur de auto’s zoveel mogelijk weg uit het straatbeeld in Oslo.

Tegen eind volgend jaar wil het stadsbestuur 650 bovengrondse parkeerplaatsen weghalen, om plaats te maken voor fietspaden, terrasjes en speelpleintjes. Vorige zomer zijn reeds in zes proefbuurten de parkeerplaatsen weggehaald; stap voor stap volgen ook de andere centrumstraten.

68740596-2

Hovedbilde.jpg (width940)
Het plein bij het stadhuis van Oslo – vóór en na het weghalen van de parkeerplaatsen. Foto’s: Vidar Ruud / NTB scanpix en Morten Brakestad / Oslo Kommune.

Tegelijk is overal in het centrum betalend parkeren ingevoerd. Je mag nog slechts twee uur bovengronds parkeren, tegen 6 euro per uur. Wie langer wil parkeren, moet in een ondergronds parking, maar ook die zijn peperduur. Bewoners kunnen een bewonerskaart aanvragen maar moeten daar wel ruim 300 euro per jaar voor neertellen.

Gemor

Natuurlijk reageren ook de Noorse automobilisten boos als hun vrijheden worden ingeperkt en als ze dieper in hun portefeuille moeten tasten.

Heel wat chauffeurs zijn ontevreden over de hogere tol om Oslo binnen te rijden. Ze vinden de nieuwe tarieven asociaal: de maatregel zou de rijke Tesla-chauffeurs voortrekken op de armere dieselrijders.

Tesla-chauffeurs zijn dan weer boos over de plannen van de regering om een belasting in te voeren op zware elektrische wagens – de zogenaamde Tesla-tax. Ze krijgen bijval van milieuverenigingen die vrezen dat de Noren geen elektrische wagens meer zullen kopen als het belastingvoordeel vermindert.

De plannen van het stadsbestuur van Oslo om de hele binnenstad (binnen Ring 1) verkeersvrij te maken, haalden vorig jaar nog de wereldpers. Maar intussen zijn de plannen afgevoerd, wegens groot protest van de handelsverenigingen. In plaats wordt het centrum nu autoluw gemaakt door middel van lage-emissiezones en het verwijderen van parkeerplaatsen.

Er is ook gemor over de hoge kost van residentieel parkeren en het weghalen van parkeerplaatsen voor elektrische auto’s.

Oslo zet echter door met zijn plannen om de auto’s zoveel mogelijk uit de stad te bannen, met brede politieke steun (behalve van de populisten van de Vooruitgangspartij). Het stadsbestuur wil namelijk komaf maken met de hoge luchtvervuiling en wil tegen 2020 reeds de uitstoot van broeikasgassen met de helft verminderen.

Oliebaron of groene ridder?

Noorwegen trekt miljoenen toeristen met zijn blauwe fjorden en ongerepte berglandschappen. Het is ook de op één na grootste olie- en gasexporteur in Europa, na Rusland. De parlementsverkiezingen op 11 september zijn bepalend voor de toekomst van de Noorse olie-industrie. Zal de volgende regering nieuwe gebieden vrijgeven voor olieboring? Of zal ze vooral inzetten op Noorwegens groene imago?

Lees ook mijn andere blog over de Noorse verkiezingen: Hoe stemmen   slaan uit de vluchtelingencrisis? Vraag het aan de Vooruitgangspartij

Postkaartje in gevaar

Vooral de Lofoten staan ter discussie. De eilandengroep in het Noorden, met zijn spitse bergtoppen die recht uit zee opstijgen en pittoreske visserdorpjes, is een postkaartje van de Noorse natuur. De Lofoten trekken zo’n half miljoen toeristen per jaar. Hier wordt ook al eeuwenlang skrei gevangen, wellicht één van de lekkerste vissen.

IMG_9219
De Lofoten verkopen al eeuwenlang gedroogde vis aan de hele wereld. Wordt hier binnenkort ook naar olie geboord?

De inkomsten uit visserij en toerisme zijn echter slechts een fractie van wat hier aan olie en gas zou kunnen worden verdiend, aldus de petroleumindustrie. De industrie wil dat de regering toestemming geeft om de olie- en gasreserves in het gebied in kaart te brengen. Eerdere schattingen van het Noorse ministerie voor olie en energie gaan ervan uit dat hier ruim 1,2 miljard vaten olie onder de zeebodem zouden kunnen liggen.

Maar de lokale bevolking en natuurbeschermers willen geen impactstudies. Zij vrezen dat de olie-industrie de kwetsbare natuur kapot zal maken. Al sinds de eerste oliebronnen werden ontdekt in Noorwegen, in de jaren 1970, is er protest tegen olie-activiteiten op de Lofoten. Ook nu, in de aanloop naar de verkiezingen, werden er tal van protestacties georganiseerd.

Nooit eerder zoveel nieuwe oliebronnen aangeboord

Hoe ver naar het Noorden er naar olie en gas geboord mag worden, is al decennialang onderwerp van discussie. De huidige conservatieve regering beloofde vier jaar geleden bij haar aantreden niet te zullen raken aan de Lofoten en de naburige eilanden Senja en Vesterålen. Maar ze heeft wel een groot, nieuw stuk van de Barentszee vrijgegeven voor olie-activiteiten, voor het eerst sinds twintig jaar. Nooit zijn er meer nieuwe oliebronnen aangeboord in het Arctische gebied als onder deze regering.

Olie en gas zijn immers een belangrijke bron van rijkdom, goed voor bijna de helft van de Noorse exportinkomsten en 300.000 jobs. Maar de productie heeft zijn piek bereikt en bovendien zijn de prijzen de afgelopen jaren ook fors gedaald. Dat resulteerde in 50.000 ontslagen in 2015. De olieindustrie wil nieuwe oliebronnen aanboren in het Arctische gebied om de leefbaarheid van de sector te verzekeren. Anders kan Noorwegen de toekomstige gasleveranties aan Europa niet verzekeren, waarschuwt de sector.

Vis of olie?

Politici draaien rond de hete brij: de toekomst van de Noorse olienijverheid was geen groot thema in de kiescampagne.

De oliereserves rond de Lofoten lonken dus. Als de conservatieven aan de macht blijven, willen ze na de verkiezingen een nieuwe haalbaarheidsstudie laten uitvoeren. “De olie-activiteit zou de regio andere, hoogopgeleide jobs brengen,” zei premier Solberg in een interview met de Britse krant The Financial Times. Voor haar vormen de olie-activiteiten geen bedreiging voor het toerisme of de visserij in het gebied. Noorwegen is namelijk specialist in ondergronds olieboren.

Ook oppositieleider Jonas Gahr Støre, een sociaal-democraat die goed op schema ligt om de macht over te nemen na de verkiezingen, wil het gebied bestuderen. Maar de kleinere partijen op rechts and links willen het gebied rond de Lofoten vrijwaren. De vraag of er hier al dan niet naar olie mag worden gezocht wordt wellicht pasmunt in de regeringsonderhandelingen, net zoals vier jaar geleden en bij de regeringen daarvoor.

Smet op het groene blazoen

Intussen gaat Noorwegen ook prat op zijn internationale leiderrol in de strijd tegen de klimaatverandering. In 2007 reikte het de Nobelprijs voor de vrede uit aan Al Gore en de klimaatwetenschappers van de IPCC. Nergens rijden meer elektrische auto’s dan in Noorwegen, dankzij de gulle belastingsvoordelen. De Noorse regering schenkt ook grote sommen geld weg om het regenwoud in Brazilië, Congo of Indonesië te beschermen.

De nieuwe olieboringen in het Noorden zijn een smet op het groene blazoen, waarschuwen klimaatactivisten. In een nieuw rapport “The Sky’s limit” waarschuwt de milieuorganisatie Oil Change International dat een uitbreiding van de Noorse olie-activiteiten in strijd is met het Klimaatakkoord van Parijs. Een groep Noorse milieuorganisaties heeft ook een rechtszaak aangespannen tegen de de nieuwe boorlicenties in de Barentszee. Die zijn in strijd met de Noorse grondwet, aldus de activisten. In november komt de zaak voor de rechtbank.

Ook Nobelprijswinnaars verheffen hun stem. Vijf vrouwelijke winnaars van de Nobelprijs voor de vrede schreven een brief aan de Noorse premier Solberg en oppositieleider Støre, waarin ze vragen om het gebied rond de Lofoten te vrijwaren en geen nieuwe boorlicenties meer uit te delen. In plaats roepen ze Noorwegen op om als eerste land te wereld zijn olie-activiteiten af te bouwen, om de gevaarlijke klimaatverandering te stoppen.

In de kiesdebatten van de voorbije weken blijven de politici echter rond de hete brij heen draaien. Het blijft afwachten voor de inwoners van de Lofoten welk spoor de volgende regering volgt- of Noorwegen verdergaat als oliebaron of als groene ridder.

Dit artikel verscheen eerst bij VRT.

Hoe stemmen slaan uit vluchtelingencrisis? Vraag het aan de Vooruitgangspartij

De Noren trekken maandag 11 september naar de stembus, na vier jaar met premier Erna Solberg. Solberg nam voor het eerst een populistische anti-migratiepartij mee in de regering. Dat heeft de regering geen windeieren gelegd.

 

Lees ook mijn andere blog over de Noorse verkiezingen: 
Oliebaron of groene ridder.

 

“Ik houd van campagne voeren, ondernemers en gewone mensen ontmoeten. Het geeft me energie!” Siv Jensen, de blonde voorzitter van de Vooruitgangspartij (FrP) straalt, als we haar ontmoeten in Oslo bij de start van de kiescampagne, één maand voor de verkiezingen.

Minister Siv

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
FrP-partijvoorzitter Siv Jensen gaf de Vooruitgangspartij een centrale rol in de regering. Foto credit: FrP

Jensen bracht haar partij in 2013 voor het eerst in veertig jaar in de regering. Dat wekte opzicht, ook in de internationale pers. Jensen had immers keihard campagne gevoerd tegen immigratie. Ze zou een einde stellen aan de “stiekeme islamisering” van de Noorse samenleving en extremist Mullah Krekar het land uitzetten.

Vele commentatoren waren dan ook sceptisch toen de conservatieve Erna Solberg een minderheidsregering vormde met de “extreem-rechtse” Vooruitgangspartij.

 

“Ik zou ze niet beschrijven als een extreem-rechtse partij zoals de Zweden-Democraten of het Franse Front National,” zegt politiek commentator Magnus Takvam van de Noorse openbare omroep NRK.

De Vooruitgangspartij stelt zich graag voor als de stem van het Noorse volk. Jensen wil niet vergeleken worden met haar Europese collega’s: “We zijn met geen enkele populistische partij in Europa verwant. We zoeken geen internationale samenwerking.”

Regeringsslijtage

Na vier jaar als minister van financiën is Siv Jensen opvallend milder geworden. Ze spreekt als een bestuurder en schuwt de sterke anti-immigratieslogans die ze gebruikte toen ze nog in de oppositie zat. In de regering moest ze toegevingen doen aan de centrumpartijen, die de minderheidsregering gedoogsteun gaven, en moest ze nieuwe tolwegen en milieubelastingen slikken.

De eerste jaren in de regering verloor de Vooruitgangspartij dan ook aanhangers. Maar toen een vluchtelingenstroom zijn weg zocht naar Noord-Europa in de winter van 2015, keerde de partij terug naar haar lievelingsthema – integratie.

“Toen kwam FrP weer terug,” vertelt commentator Magnus Takvam. “Om stemmen te winnen zijn ze ervan afhankelijk dat hun kernthema op de politieke agenda blijft staan.”

Minister Sylvi 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Integratieminister Sylvi Listhaug, ook wel “de Noorse Trump” genoemd, wil migranten liefst weghouden van Noorwegen. Foto credit: Frp

Onder druk van de Vooruitgangspartij werd een nieuwe mininsterpost gecreëerd – de minister voor asiel en migratie, en die post kwam in handen van Sylvi Listhaug, de kroonprinses van de Vooruitgangspartij, die in tegenstelling tot de partijvoorzitster Siv Jensen géén blad voor de mond neemt. De Washington Post noemt Listhaug “de Noorse Trump”.

Ze belooft de asielzoekers “die op een gouden stoel het land worden binnengedragen” hard aan te pakken en wil komaf maken met de “goedheidstirannie” in Noorwegen. Wie daartegen protesteert, wordt door Listhaug weggezet in het “koor van huichelaars”.

Lees ook mijn interview met Sylvi Listhaug in De Standaard (betalend).

Met zowel de ministerpost voor justitie als voor integratie in handen heeft de Vooruitgangspartij duidelijk haar stempel gezet op het beleid. Nooit heeft Noorwegen meer asielzoekers afgewezen en teruggestuurd dan onder de huidige regering. Na de piek van winter 2015, is het aantal nieuwe asielzoekers teruggevallen op een recordlaag niveau. Noorwegen neemt nu minder vluchtelingen op dan Denemarken. Het ligt helemaal onderaan in de Europese rangschikking van aantal vluchtelingen in verhouding tot het BNP en inwonersaantal.

Speelt op twee paarden

De Vooruitgangspartij wil echter een nog strengere politiek voeren en neemt publiekelijk afstand van het regeringsbeleid.

“De partij speelt op twee paarden: ze is tegelijk beleidspartij en systeemkritische partij,” stelt Magnus Takvam vast.

Die strategie heeft partijvoorzitster Siv Jensen geen windeieren gelegd. Ze heeft de voorbije twee jaar het politieke debat in Noorwegen gedomineerd en is erin geslaagd om de aanhang van haar partij te behouden ondanks de regeringsdeelname.

Onmisbaar in regering

Andere partijen in de regeringscoalitie lijken daarentegen een prijs te betalen voor samenwerking met de Vooruitgangspartij. Vooral de twee kleine centrumpartijen krijgen het moeilijk aan hun kiezers uitgelegd waarom ze hebben samengewerkt met de anti-migratiepartij van Jensen en Listhaug. Ze nemen sterk afstand van de Vooruitgangspartij in de kiescampagne, maar voor hun kiezers kwam dat te laat.

Premier Solberg is volgens de peilingen echter aangewezen op de Vooruitgangspartij, als ze aan de macht wil blijven. Solberg ligt nek aan nek met de premierkandidaat van de sociaal-democratische oppositie. Het wordt een ongemeen spannende verkiezing maandag in Noorwegen.

Dit artikel verscheen eerst bij VRT.

Doodsvonnis voor 2500 wilde rendieren

De Noorse minister van landbouw heeft gisteren de opdracht gegeven om 2500 wilde rendieren af te maken in Nordfjella – een berggebied in het centrum van het land. De rendieren  worden opgeofferd om de verspreiding van een dodelijke zenuwziekte tegen te gaan.

Vorig jaar werd bij drie dieren een variant van de dolle koeienziekte, CWD (chronic wasting disease) vastgesteld. Het was de eerste keer dat de ziekte op het Europese continent wordt aangetroffen en ook de eerste keer dat rendieren worden getroffen. De Noorse en Europese veterinaire diensten bevelen drastische maatregelen aan om de erg besmettelijke ziekte uit te roeien.

Volgens biologen zou de ziekte het hele Noorse hertenbestand over 50 tot 150 jaar kunnen uitroeien, als de verspreiding niet wordt tegengegaan. De Noorse autoriteiten hebben schrik dat de wilde rendieren uit Nordfjella (gebied 11 op de kaart hieronder) de ziekte kunnen overbrengen naar de grotere Hardangervidda, een ander natuurgebied in het centrum van het land (zie gebied 7 hieronder).

De ziekte vormt ook een bedreiging voor de rendierteelt in Noorwegen. Het zijn vooral de Samen die rendieren houden, maar rendiervlees is populair over het hele land.

2ad161ea-c054-4038-910c-384592416e04
De tweeduizend rendieren in Nordfjella maken ongeveer tien procent uit van het totale aantal wilde rendieren in Noorwegen. Het is één van de gebieden waar wilde rendieren zijn beschermd (in het groen). Kaart: villrein.no.

Vóór 1 mei volgend jaar wordt dus de hele rendierpopulatie van Nordfjella afgemaakt. Er zijn naar vermoeden maar een klein aantal dieren besmet, tussen de vijf en veertig. Toch moeten alle dieren worden afgemaakt, om de ziekte helemaal uit te roeien. Het gebied moet vijf jaar worden vrijgehouden van rendieren, pas daarna mogen ze terugkeren.

Hoe de dieren zullen worden afgemaakt is nog niet duidelijk: zullen ze worden gejaagd, of bijeengedreven en geslacht in mobiele slachterijen? De overheidsdiensten moeten de komende maand uitmaken wat de beste manier is om alle dieren uit het 3000 m2 grote gebied uit te roeien.

De uitroeiing moet snel gebeuren en op een diervriendelijke manier, aldus de instructies van de minister. Drachtige dieren worden gespaard. Het vlees van de dieren die niet besmet zijn, mag worden opgegeten, verzekert de minister nog. De Europese Commissaris voor voedselveiligheid komt over enkele weken naar Noorwegen om met eigen ogen vast te stellen hoe de uitroeiing verloopt.

De massale uitroeiing van wilde rendieren vormt een domper op de rendiervreugde die het land deze lente heeft ingenomen. Vele Noren hebben de voorbije weken de jaarlijkse rendiertrek in Noord-Noorwegen op de televisie gevolgd. De openbare omroep zond die minuut voor minuut uit, meer dan een week lang. Duizenden kijkers in binnen- en buitenland werden ontroerd deze mooie liefdesverklaring van een rendierherder aan zijn vrouw. Maar voor de wilde rendieren van Nordfjella zijn de wittebroodsweken helaas voorbij.

 

 

Zijn de Noren onbeleefd?

Noorwegen is onlangs uitgeroepen tot het gelukkigste land ter wereld. Er is welstand, efficiënt bestuur, goede gezondheidszorg, gratis onderwijs, vertrouwen in elkaar, goede levenskwaliteit.

De Noren leven, zoals we vaak mogen lezen in de media, in “het beste land van de wereld”. Maar hoe zit het met de Noren zelf? Hoe gedragen die zich, in het algemeen?

Heel wat buitenlanders vinden de Noren nors en onbeleefd. Een aantal linguïsten gingen onlangs in debat in de media: zijn de Noren echt onbeleefd, en waarom dan wel?

Niet storen

Wat toeristen en inwijkelingen meteen opvalt is dat de Noren een zwijgzaam volk zijn. Men maakt hier geen praatjes met wildvreemden op straat en zegt geen goedendag als men naast iemand gaat zitten op de bus of metro. Integendeel, als er nog vrije plaatsen over zijn, wordt het zelfs als onbeleefd aanzien om je naast een ander neer te ploffen.

IMG_0431
In Noorwegen hoef je niet te praten met je buurman of -vrouw op de metro.

Een koffie bestellen op café verloopt ook behoorlijk anders dan elders in Europa. Hier sla je geen praatje met de barista, maar scrol je even op je smart phone terwijl je wacht op je koffie. Ook op de metro kijkt iedereen zwijgend op zijn eigen telefoon.

Volgens Kristin Rygg, die onderzoek doet naar beleefdheidsvormen in de taal, is dat echter geen teken van onbeleefdheid: Noren vinden het net onbeleefd om anderen te storen. Je vraagt niet om hulp tenzij je het écht nodig hebt.

Misschien is er ook een verband met een diep Noors verlangen om helemaal alleen te zijn in de natuur.

Sta je plaats op de bus niet af

Ook hoffelijkheid op het openbaar vervoer wordt niet op prijs gesteld. Als je voor iemand anders rechtstaat op de tram of metro, wordt je maar al te vaak koeltjes bedankt en blijft de vrijgemaakte plaats leeg staan. Zeker als een man denkt recht te staan voor een vrouw.

Reken er als vrouw ook niet op dat Noorse mannen je eerst door de deur zullen laten gaan, of de deur voor je zullen openhouden. Dat wordt door de feministische Noorse vrouwen immers als een affront beschouwd.

Wat me als Belg echter opvalt is dat de Noren erg hoffelijk zijn in het verkeer, en ook in de rij staan kunnen ze veel ordelijker dan veel andere Europeanen. Hoffelijkheid in het openbare leven, of je aan de regels houden, wordt wel erg op prijs gesteld.

Geen u, alstublieft of smakelijk

De Noorse taal is ook gestript van allerlei beleefdheidsvormen.

De U-vorm wordt alleen nog voor de koning gebruikt. Met alle anderen mag je jij-en en jou-en. Zelfs met de premier, die joviaal “Erna” wordt genoemd door de Noren.

Het woord alstublieft bestaat wel in het Noors, maar behoort wellicht tot de minst gebruikte woorden. Op restaurant zeg je “Ik neem graag een hamburger” of bij de bakker “Kan ik een brood krijgen?”. Zonder aub dus.

Er is ook geen woord voor smakelijk. Als het eten op tafel komt, begin je gewoon meteen te eten. Je hoeft niet te wachten tot iedereen is bediend. Reik gerust over tafel om de boter te pakken, liever dan je tafelgenoten te vragen om iets door te geven: je “Noorse arm gebruiken” is een populaire uitdrukking in het Noors.

Gebruik ook geen “would you mind helping me“, “could you possibly” of “je vous prie” als je iemand om een gunst wil vragen: vraag gewoon direct wat je nodig hebt, zonder verpakking. Vergeet echter niet om achteraf te bedanken.

Een dankwoord voor elke gelegenheid

De Noren hebben een uitgebreid repertoire aan dankwoorden: takk, takk for nå of takk for meg (bedankt, het was leuk erbij te zijn). Je mag er graag ook bij bukken – dat is erg hoffelijk.

Er wordt ook gul rondgestrooid met superlatieven bij het bedanken: tusen takk (1000 keer bedankt) of tusen hjertelig takk (1000 keer hartelijk bedankt). Maar let op met takk for alt – dat is alleen voor begrafenisspeeches! Mijn persoonlijke favoriet is takk for sist om te bedanken voor de laatste keer dat je elkaar hebt gezien.

Ikzelf ervaar de Noren echter niet als nors of onbeleefd. De directe omgangsvormen zijn bevrijdend en small talk hoeft voor mij zeker ook niet. Maar een zitplaats aangeboden krijgen of eerst door de deur mogen gaan, mis ik wel met mijn Latijnse inborst. En thuis hebben we het Nederlandse “smakelijk” ingevoerd – op zijn Brussels afgewisseld met het Franse “bon appetit“.

Luister ook naar mijn interview over de Noorse beleefdheidsnormen in Nieuwe Feiten op Radio 1: https://www.radio1.be/noren-moet-je-vooral-niet-storen.

 

Einde van FM-radio

2017 wordt een revolutionair jaar voor de radio. Noorwegen schakelt als eerste land ter wereld het nationale FM-net uit om over te stappen naar digitale radio.

Noord-Noorwegen was vorige maand als eerste aan de beurt, deze maand volgen Trøndelag, Møre en Romsdal. Oslo maakt de overgang in september. Tegen eind 2017 zullen de openbare omroep en de grote commerciële radiozenders in het hele land enkel nog via digitale radio of DAB+ te beluisteren zijn.

“We hebben DAB+ nodig om de toekomst van de radio veilig te stellen,” zegt directeur Ole Jørgen Torvmark van Digitalradio Norge, de organisatie die de overgang naar digitale radio in goede banen moet leiden. “Dankzij het DAB+-platform krijgen alle Noren een ruimer aanbod en kunnen we als medium relevant blijven voor jong en oud.”

Digitale luisteraars kunnen kiezen tussen een dertigtal zenders, waaronder heel wat nieuwe zenders bijvoorbeeld met uitsluitend nieuws, klassieke muziek, jazz of de laatste hits. “Meer dan de helft van de luisteraars zijn al overgestapt naar de nieuwe zenders,” zegt Torvmark.

Lokale radio’s blijven op FM

De lokale radiozenders mogen blijven uitzenden op het FM-net. Hun vergunningen zijn net vernieuwd voor vijf jaar. Het is voorlopig nog onduidelijk wat daarna gaat gebeuren: of het FM-net definitief wordt uitgezet of toch nog blijft bestaan. De lokale radiozenders hebben alvast protest aangetekend tegen een definitieve sluiting bij het toezichtorgaan in Brussel, dat over de toepassing van de Europese wetgeving in Noorwegen waakt.

“Het enige voordeel van DAB+ is dat wellicht meer Noren naar lokale radiozenders zullen luisteren,” zegt Svein Larsen van de Vereniging van lokale radio’s.

Verouderde technologie

Larsen is één van de uitgesproken tegenstanders van DAB+.

“In de jaren negentig, toen het DAB-platform werd ontwikkeld, geloofde ik in de technologie. Maar intussen zijn we ingehaald door het internet,” vindt Larsen.

Hij wordt bijgetreden door de sectorvereniging voor informatietechnologie, IKT Norge, die DAB ook een overbodig tussenstation vindt.

“Het probleem is dat de politici zes jaar geleden beslist hebben om het FM-net te vervangen door DAB+, onder druk van de grote omroepen. Nu worden we gedwongen om oude technologie te gebruiken,” voegt Larsen eraan toe. Hij vreest dat veel luisteraars de radio zullen inruilen voor Spotify of podcasts.

Ruim één miljoen auto’s zonder DAB

Zeven op de tien huishoudens hebben minstens één DAB-toestel. Maar hun buitenverblijven, zolders, boten of wagens zijn meestal nog niet uitgerust met een nieuwe ontvanger. Begin dit jaar hadden drie vierden van de Noorse wagens nog geen digitale radio of DAB-adaptor. Sommigen vrezen dan ook voor de veiligheid, wanneer de inwoners niet via de radio geïnformeerd kunnen worden over eventuele noodtoestanden of files.

Ole Jørgen Torvmark van Digitalradio verwacht nu echter een inhaalbeweging: “Veel auto-eigenaars hebben gewacht tot het laatste moment. We verwachten dat de meesten er nu werk van zullen maken.”

De vraag naar DAB-radio’s en -adaptors voor auto’s is op het ogenblik inderdaad zo groot dat er bij veel automerken wachttijden zijn. Ook electrowinkels melden een verdubbeling in de verkoop van radio’s sinds eind vorig jaar.

Toch is de digitalisering van de radio niet populair onder de bevolking. In een peiling voor de Noorse krant Dagbladet vorige zomer was 66% van de ondervraagden tegen het afsluiten van het nationale FM-net.

“De meesten zien de noodzaak en voordelen niet van de DAB-technologie, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de smarttelefoons, die de mensen wel snel omarmd hebben.” zegt radioman Svein Larsen.

Internationale voorloper

Nederland en heel wat andere Europese landen bieden ook DAB-radio aan, maar Noorwegen is voorlopig het enige land ter wereld dat het nationale FM-net effectief uitschakelt. Buurland Zweden heeft vorig jaar net het plan begraven om het nationale net over te brengen naar DAB. Daar blijft FM wel bestaan.

Volgens directeur Torvmark van Digitalradio is DAB wel degelijk de toekomst: “Ik ben heel trots dat Noorwegen nu het meest moderne radioland ter wereld wordt en dat iedereen in dit uitgestrekte land een beter radio-aanbod zullen krijgen. Andere landen zullen ons voorbeeld snel volgen.”

In Noord-Noorwegen had DAB+ met wat kinderziektes te kampen. Enkele dagen na de overgang lag het hele net plat. De komende maanden in Noorwegen zullen uitwijzen of DAB+ een goed alternatief is voor de oude vertrouwde FM-radio’s.

Dieselverbod in Oslo

De Noorse hoofdstad Oslo verbiedt vandaag en de komende dagen alle dieselwagens in en rond de stad omdat de luchtkwaliteit bijzonder slecht is.

Het was een rustige ochtendspits op de wegen rond Oslo vandaag. Dieselwagens, goed voor ongeveerd een derde van de auto’s, mogen vandaag niet op de gemeentelijke wegen rijden. Dat betekent zo goed als alle wegen in de hoofdstad en heel wat invalswegen.

Het stadsbestuur trekt aan de noodrem omdat er vandaag en de komende dagen erg slechte luchtkwaliteit wordt verwacht over de stad.

screen-shot-2017-01-17-at-10-57-06
Vanmiddag en morgen wordt erg slechte lucht verwacht in Oslo

Het is de eerste keer dat het stadsbestuur zo’n extreme maatregel neemt.

“We kunnen niet toelaten dat kinderen, ouderen en mensen met luchtwegproblemen in Oslo binnen moeten blijven omdat het voor hen te gevaarlijk is om te ademen,” zei de verantwoordelijke schepen aan de Noorse krant VG.

Het verbod geldt tussen 6u ’s morgens en 22u ’s avonds, todat de luchtkwaliteit verbetert. De hevige smog is te wijten aan wat metereologen een inversie noemen: de lagere luchtlagen zijn kouder dan de hogere. Daardoor blijft de vervuiling als een deksel over de laagste delen van de stad hangen. Meteorologen verwachten donderdag verandering in het weer.

De dienst wegen en verkeer en de politie zullen op het dieselverbod toezien. Wie gestopt wordt met een dieselwagen in de stad, moet een boete betalen van omgerekend 165 euro. Er worden echter geen extra controles ingelast; de overheid rekent op de verantwoordelijkheidszin van de dieselrijders.

Zure dieselrijders

De maatregel wordt echter niet goed onthaald door de meeste eigenaars van dieselwagens, die het niet rechtvaardig vinden dat zij alleen moeten opdraaien voor het smogprobleem. Vooral de pendelaars uit de rand rond Oslo worden getroffen door de maatregel. Er is geen extra openbaar vervoer ingezet vandaag.

Experts van het Noorse instituut voor luchtvervuilving NILU zeggen dat een dieselverbod de luchtkwaliteit meteen kan verbeten. Ze gaan de komende dagen metingen uitvoeren om het effect van de noodmaatregel in Oslo te evalueren. Maar ze verwachten geen groot effect, omdat er teveel uitzonderingen gelden en het verbod beperkt blijft tot de gemeentelijke wegen.

Heel wat dieselwagens ontsnappen aan het rijverbod: de bussen van het openbaar vervoer, hulpdiensten, gehandicaptenvervoer en vervoer van en naar de luchthaven, de ferryhaven en het centraal station zijn wel toegelaten. Ook wie voor het werk zijn wagen nodig heeft, mag rijden met een attest van de werkgever. Vrachtwagens die voldoen aan de strengste Euro VI-uitstootnormen zijn ook uitgezonderd.

Hele reeks maatregelen

Het acute dieselverbod maakt deel uit van een hele resem maatregelen die het roodgroene stadsbestuur in Oslo eind vorig jaar heeft ingevoerd om de luchtvervuiling in de stad terug te dringen.

We kunnen niet toelaten dat kinderen, ouderen en mensen met astma binnen moeten blijven omdat het te gevaarlijk is om te ademen – Lan Marie Berg, milieuschepen in Oslo.

Het stadsbestuur wil onder meer wegentol vervijfvoudigen op dagen met slechte luchtkwaliteit. Dan zouden dieselwagens maar liefst 18 euro moeten betalen om Oslo binnen te rijden; benzinewagens, hybride en elektrische wagens betalen iets minder. Maar de uitvoering van de maatregel heeft vertraging opgelopen. Daardoor zag het stadsbestuur zich genoodzaakt om alsnog een tijdelijk dieselverbod in te voeren.

Verder geldt er ook de hele winter een snelheidsbeperking van 60km/u op de grote ring rond Oslo, voor alle wagens. De komende jaren wil het stadsbestuur ook grote delen van de stad verkeersvrij maken, en indien mogelijk, zelfs het hele centrum binnen de kleine ring.

Terwijl de overheid tien jaar geleden nog alle autobestuurders aanspoorde om over te stappen op diesel omdat dat beter was voor het klimaat, willen Oslo en andere Noorse steden de dieselwagens nu zoveel mogelijk in de ban doen. De verkoop van dieselwagens in Noorwegen is op vijf jaar tijd gehalveerd. Vorig jaar waren één op de vijf nieuwe wagens elektrisch.

Lees ook mijn eerdere blog over het succes van elektrische wagens in Noorwegen.

Dit artikel verscheen eerst op De Redactie