Minder auto’s in vijf stappen

Enkele weken geleden was ik terug in Brussel en werd overrompeld door het verkeer. Het aantal auto’s in de stad en de files lijken alleen maar te groeien. De bus stond vast en toen ik te voet verder ging, pakte de slechte lucht pakte meteen op mijn longen.

In de Noorse hoofdstad rijden er opvallend minder auto’s. Tegen 2030 wil Oslo het autoverkeer met een derde verminderen en het stadsbestuur neemt daartoe drastische maatregelen.

Hier volgen vijf ideeën die als inspiratie kunnen dienen voor andere steden.

Stadstol

Op zo goed als alle invalswegen naar Oslo moet je tol betalen. Je betaalt 49 Noorse kroon, ruim 5 euro, om de stad binnen te rijden met een dieselwagen tijdens de spits. Wie via het Westen de stad binnenrijdt moet zelfs tweemaal betalen en telt in totaal 78 kroon of 8,5 euro neer.

Buiten de spits is het wat goedkoper en benzinewagens betalen 1 euro minder dan dieselwagens omdat ze minder vervuilend zijn. Elektrische wagens kunnen voorlopig nog gratis de stad in, maar vanaf 2019 moeten ook die een beperkte stadstol betalen.

VMS uten pris.png (optimized_original)
Op zo goed als alle invalswegen naar Oslo wordt tol geheven – méér in de spits en méér voor dieselwagens. Foto: Fjelllinjen.

De stadstol werd net drastisch verhoogd en er werden ook verschillende tarieven ingevoerd tijdens en buiten de spits, en voor verschillende soorten auto’s.

Eén week na de invoering van de nieuwe tarieven reden er ruim 4000 minder dieselwagens dan voordien de stad binnen op een normale werkdag. Sommige chauffeurs vertrekken vroeger om de piektarieven te vermijden, maar over het algemeen was er minder verkeer en file. Het effect van het rekeningrijden was dus meteen te voelen.

Lees meer over de dieselvrije dag in Oslo in 2016

Bergen, de tweede grootste stad in Noorwegen, verhoogde anderhalf jaar geleden ook de stadstol tijdens de spits. Daar is de filetijd op één jaar tijd maar liefst gehalveerd en is het verkeer in het algemeen met ruim 5% verminderd. Het effect was veel groter dan verwacht, geven experts toe.

Ban het sluipverkeer

Tijdens de spits worden sluipwegen naar Oslo afgesloten met een slagboom. Zo eenvoudig, maar zo effectief. Bussen en fietsen kunnen wel door, maar personenwagens worden afgeleid naar de hoofdwegen, waar de file staat en waar ze tol moeten betalen. Dat maakt de secundaire wegen meteen ook een pak veiliger voor schoolkinderen en fietsers.

IMG_2158

Investeer in openbaar vervoer

Vier op de tien mensen in Oslo gaan met het openbaar vervoer naar het werk. De Noorse hoofdstad heeft een uitgebreid aanbod van metro’s, bussen, trams, ferry’s en voorstadstreinen en het net wordt de komende jaren nog uitgebreid.

Wij wonen op 15 km van het centrum, een stuk buiten de gemeentegrenzen van Oslo. Toch hebben we, op wandelafstand van ons huis, elk kwartier een metro naar de stad. Er zijn ook elk kwartier bussen en treinen. Wie niet naar de halte wil stappen, kan zijn wagen gratis of voor een habbekrats parkeren op de ruime parkeerplaatsen bij metro- en treinstations.

img_2304.jpg
Sinds de invoering van de verhoogde toltarieven laten opvallend meer mensen hun dieselwagen staan en reizen met de metro naar de stad.

Het openbaar vervoer is net, meestal stipt en je kunt betalen via gebruiksvriendelijke apps. Het net wordt (gedeeltelijk) gefinancierd met de opbrengsten van de stadstol.

De bussen en trams hebben overigens eigen rijbanen op de invalswegen en hoofdassen in de stad, zodat ze niet vastzitten in het verkeer. De pendelaars op de treinen hebben gratis internet, dus je hebt de hoofdpunten van het nieuws en je e-mails gelezen voordat je aankomt op het werk.

Stimuleer elektrische wagens

Elektrische wagens rijden (vooralsnog) gratis de stad binnen en kunnen gratis parkeren en laden in Oslo.

10036914164_22ab1feb8c_z
Elektrische wagens kunnen gratis parkeren en laden in Oslo. Foto: Elbilforeningen via Flickr.

Die voordelen, in combinatie met een resem belastingsvoordelen, maken elektrische wagens goedkoper dan benzine- en dieselwagens – zowel in aankoop als gebruik.

Dat leidde tot een boom in de verkoop van elektrische wagens. Eén op de twee inwoners van Oslo die een nieuwe wagen kopen, kiezen voor een elektrisch wagen of laadbare hybride. Ongeveer één tiende van alle auto’s in Oslo zijn reeds elektrisch en Bergen doet het nog iets beter.

Tot voor kort mochten elektrische wagens overigens ook het bussenvak gebruiken om de file te vermijden. Maar intussen zijn er zoveel elektrische auto’s dat ook de bus in de file kwam te staan. Dus elektrische wagens zonder passagier kunnen de OV-strook niet langer gebruiken tijdens de spits.

Beperk het parkeren

Elektrische wagens zijn minder vervuilend dan benzine of dieselwagens, maar het liefst wil het rood-groene stadsbestuur de auto’s zoveel mogelijk weg uit het straatbeeld in Oslo.

Tegen eind volgend jaar wil het stadsbestuur 650 bovengrondse parkeerplaatsen weghalen, om plaats te maken voor fietspaden, terrasjes en speelpleintjes. Vorige zomer zijn reeds in zes proefbuurten de parkeerplaatsen weggehaald; stap voor stap volgen ook de andere centrumstraten.

68740596-2

Hovedbilde.jpg (width940)
Het plein bij het stadhuis van Oslo – vóór en na het weghalen van de parkeerplaatsen. Foto’s: Vidar Ruud / NTB scanpix en Morten Brakestad / Oslo Kommune.

Tegelijk is overal in het centrum betalend parkeren ingevoerd. Je mag nog slechts twee uur bovengronds parkeren, tegen 6 euro per uur. Wie langer wil parkeren, moet in een ondergronds parking, maar ook die zijn peperduur. Bewoners kunnen een bewonerskaart aanvragen maar moeten daar wel ruim 300 euro per jaar voor neertellen.

Gemor

Natuurlijk reageren ook de Noorse automobilisten boos als hun vrijheden worden ingeperkt en als ze dieper in hun portefeuille moeten tasten.

Heel wat chauffeurs zijn ontevreden over de hogere tol om Oslo binnen te rijden. Ze vinden de nieuwe tarieven asociaal: de maatregel zou de rijke Tesla-chauffeurs voortrekken op de armere dieselrijders.

Tesla-chauffeurs zijn dan weer boos over de plannen van de regering om een belasting in te voeren op zware elektrische wagens – de zogenaamde Tesla-tax. Ze krijgen bijval van milieuverenigingen die vrezen dat de Noren geen elektrische wagens meer zullen kopen als het belastingvoordeel vermindert.

De plannen van het stadsbestuur van Oslo om de hele binnenstad (binnen Ring 1) verkeersvrij te maken, haalden vorig jaar nog de wereldpers. Maar intussen zijn de plannen afgevoerd, wegens groot protest van de handelsverenigingen. In plaats wordt het centrum nu autoluw gemaakt door middel van lage-emissiezones en het verwijderen van parkeerplaatsen.

Er is ook gemor over de hoge kost van residentieel parkeren en het weghalen van parkeerplaatsen voor elektrische auto’s.

Oslo zet echter door met zijn plannen om de auto’s zoveel mogelijk uit de stad te bannen, met brede politieke steun (behalve van de populisten van de Vooruitgangspartij). Het stadsbestuur wil namelijk komaf maken met de hoge luchtvervuiling en wil tegen 2020 reeds de uitstoot van broeikasgassen met de helft verminderen.