Oliebaron of groene ridder?

Noorwegen trekt miljoenen toeristen met zijn blauwe fjorden en ongerepte berglandschappen. Het is ook de op één na grootste olie- en gasexporteur in Europa, na Rusland. De parlementsverkiezingen op 11 september zijn bepalend voor de toekomst van de Noorse olie-industrie. Zal de volgende regering nieuwe gebieden vrijgeven voor olieboring? Of zal ze vooral inzetten op Noorwegens groene imago?

Lees ook mijn andere blog over de Noorse verkiezingen: Hoe stemmen   slaan uit de vluchtelingencrisis? Vraag het aan de Vooruitgangspartij

Postkaartje in gevaar

Vooral de Lofoten staan ter discussie. De eilandengroep in het Noorden, met zijn spitse bergtoppen die recht uit zee opstijgen en pittoreske visserdorpjes, is een postkaartje van de Noorse natuur. De Lofoten trekken zo’n half miljoen toeristen per jaar. Hier wordt ook al eeuwenlang skrei gevangen, wellicht één van de lekkerste vissen.

IMG_9219
De Lofoten verkopen al eeuwenlang gedroogde vis aan de hele wereld. Wordt hier binnenkort ook naar olie geboord?

De inkomsten uit visserij en toerisme zijn echter slechts een fractie van wat hier aan olie en gas zou kunnen worden verdiend, aldus de petroleumindustrie. De industrie wil dat de regering toestemming geeft om de olie- en gasreserves in het gebied in kaart te brengen. Eerdere schattingen van het Noorse ministerie voor olie en energie gaan ervan uit dat hier ruim 1,2 miljard vaten olie onder de zeebodem zouden kunnen liggen.

Maar de lokale bevolking en natuurbeschermers willen geen impactstudies. Zij vrezen dat de olie-industrie de kwetsbare natuur kapot zal maken. Al sinds de eerste oliebronnen werden ontdekt in Noorwegen, in de jaren 1970, is er protest tegen olie-activiteiten op de Lofoten. Ook nu, in de aanloop naar de verkiezingen, werden er tal van protestacties georganiseerd.

Nooit eerder zoveel nieuwe oliebronnen aangeboord

Hoe ver naar het Noorden er naar olie en gas geboord mag worden, is al decennialang onderwerp van discussie. De huidige conservatieve regering beloofde vier jaar geleden bij haar aantreden niet te zullen raken aan de Lofoten en de naburige eilanden Senja en Vesterålen. Maar ze heeft wel een groot, nieuw stuk van de Barentszee vrijgegeven voor olie-activiteiten, voor het eerst sinds twintig jaar. Nooit zijn er meer nieuwe oliebronnen aangeboord in het Arctische gebied als onder deze regering.

Olie en gas zijn immers een belangrijke bron van rijkdom, goed voor bijna de helft van de Noorse exportinkomsten en 300.000 jobs. Maar de productie heeft zijn piek bereikt en bovendien zijn de prijzen de afgelopen jaren ook fors gedaald. Dat resulteerde in 50.000 ontslagen in 2015. De olieindustrie wil nieuwe oliebronnen aanboren in het Arctische gebied om de leefbaarheid van de sector te verzekeren. Anders kan Noorwegen de toekomstige gasleveranties aan Europa niet verzekeren, waarschuwt de sector.

Vis of olie?

Politici draaien rond de hete brij: de toekomst van de Noorse olienijverheid was geen groot thema in de kiescampagne.

De oliereserves rond de Lofoten lonken dus. Als de conservatieven aan de macht blijven, willen ze na de verkiezingen een nieuwe haalbaarheidsstudie laten uitvoeren. “De olie-activiteit zou de regio andere, hoogopgeleide jobs brengen,” zei premier Solberg in een interview met de Britse krant The Financial Times. Voor haar vormen de olie-activiteiten geen bedreiging voor het toerisme of de visserij in het gebied. Noorwegen is namelijk specialist in ondergronds olieboren.

Ook oppositieleider Jonas Gahr Støre, een sociaal-democraat die goed op schema ligt om de macht over te nemen na de verkiezingen, wil het gebied bestuderen. Maar de kleinere partijen op rechts and links willen het gebied rond de Lofoten vrijwaren. De vraag of er hier al dan niet naar olie mag worden gezocht wordt wellicht pasmunt in de regeringsonderhandelingen, net zoals vier jaar geleden en bij de regeringen daarvoor.

Smet op het groene blazoen

Intussen gaat Noorwegen ook prat op zijn internationale leiderrol in de strijd tegen de klimaatverandering. In 2007 reikte het de Nobelprijs voor de vrede uit aan Al Gore en de klimaatwetenschappers van de IPCC. Nergens rijden meer elektrische auto’s dan in Noorwegen, dankzij de gulle belastingsvoordelen. De Noorse regering schenkt ook grote sommen geld weg om het regenwoud in Brazilië, Congo of Indonesië te beschermen.

De nieuwe olieboringen in het Noorden zijn een smet op het groene blazoen, waarschuwen klimaatactivisten. In een nieuw rapport “The Sky’s limit” waarschuwt de milieuorganisatie Oil Change International dat een uitbreiding van de Noorse olie-activiteiten in strijd is met het Klimaatakkoord van Parijs. Een groep Noorse milieuorganisaties heeft ook een rechtszaak aangespannen tegen de de nieuwe boorlicenties in de Barentszee. Die zijn in strijd met de Noorse grondwet, aldus de activisten. In november komt de zaak voor de rechtbank.

Ook Nobelprijswinnaars verheffen hun stem. Vijf vrouwelijke winnaars van de Nobelprijs voor de vrede schreven een brief aan de Noorse premier Solberg en oppositieleider Støre, waarin ze vragen om het gebied rond de Lofoten te vrijwaren en geen nieuwe boorlicenties meer uit te delen. In plaats roepen ze Noorwegen op om als eerste land te wereld zijn olie-activiteiten af te bouwen, om de gevaarlijke klimaatverandering te stoppen.

In de kiesdebatten van de voorbije weken blijven de politici echter rond de hete brij heen draaien. Het blijft afwachten voor de inwoners van de Lofoten welk spoor de volgende regering volgt- of Noorwegen verdergaat als oliebaron of als groene ridder.

Dit artikel verscheen eerst bij VRT.

Hoe stemmen slaan uit vluchtelingencrisis? Vraag het aan de Vooruitgangspartij

De Noren trekken maandag 11 september naar de stembus, na vier jaar met premier Erna Solberg. Solberg nam voor het eerst een populistische anti-migratiepartij mee in de regering. Dat heeft de regering geen windeieren gelegd.

 

Lees ook mijn andere blog over de Noorse verkiezingen: 
Oliebaron of groene ridder.

 

“Ik houd van campagne voeren, ondernemers en gewone mensen ontmoeten. Het geeft me energie!” Siv Jensen, de blonde voorzitter van de Vooruitgangspartij (FrP) straalt, als we haar ontmoeten in Oslo bij de start van de kiescampagne, één maand voor de verkiezingen.

Minister Siv

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
FrP-partijvoorzitter Siv Jensen gaf de Vooruitgangspartij een centrale rol in de regering. Foto credit: FrP

Jensen bracht haar partij in 2013 voor het eerst in veertig jaar in de regering. Dat wekte opzicht, ook in de internationale pers. Jensen had immers keihard campagne gevoerd tegen immigratie. Ze zou een einde stellen aan de “stiekeme islamisering” van de Noorse samenleving en extremist Mullah Krekar het land uitzetten.

Vele commentatoren waren dan ook sceptisch toen de conservatieve Erna Solberg een minderheidsregering vormde met de “extreem-rechtse” Vooruitgangspartij.

 

“Ik zou ze niet beschrijven als een extreem-rechtse partij zoals de Zweden-Democraten of het Franse Front National,” zegt politiek commentator Magnus Takvam van de Noorse openbare omroep NRK.

De Vooruitgangspartij stelt zich graag voor als de stem van het Noorse volk. Jensen wil niet vergeleken worden met haar Europese collega’s: “We zijn met geen enkele populistische partij in Europa verwant. We zoeken geen internationale samenwerking.”

Regeringsslijtage

Na vier jaar als minister van financiën is Siv Jensen opvallend milder geworden. Ze spreekt als een bestuurder en schuwt de sterke anti-immigratieslogans die ze gebruikte toen ze nog in de oppositie zat. In de regering moest ze toegevingen doen aan de centrumpartijen, die de minderheidsregering gedoogsteun gaven, en moest ze nieuwe tolwegen en milieubelastingen slikken.

De eerste jaren in de regering verloor de Vooruitgangspartij dan ook aanhangers. Maar toen een vluchtelingenstroom zijn weg zocht naar Noord-Europa in de winter van 2015, keerde de partij terug naar haar lievelingsthema – integratie.

“Toen kwam FrP weer terug,” vertelt commentator Magnus Takvam. “Om stemmen te winnen zijn ze ervan afhankelijk dat hun kernthema op de politieke agenda blijft staan.”

Minister Sylvi 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Integratieminister Sylvi Listhaug, ook wel “de Noorse Trump” genoemd, wil migranten liefst weghouden van Noorwegen. Foto credit: Frp

Onder druk van de Vooruitgangspartij werd een nieuwe mininsterpost gecreëerd – de minister voor asiel en migratie, en die post kwam in handen van Sylvi Listhaug, de kroonprinses van de Vooruitgangspartij, die in tegenstelling tot de partijvoorzitster Siv Jensen géén blad voor de mond neemt. De Washington Post noemt Listhaug “de Noorse Trump”.

Ze belooft de asielzoekers “die op een gouden stoel het land worden binnengedragen” hard aan te pakken en wil komaf maken met de “goedheidstirannie” in Noorwegen. Wie daartegen protesteert, wordt door Listhaug weggezet in het “koor van huichelaars”.

Lees ook mijn interview met Sylvi Listhaug in De Standaard (betalend).

Met zowel de ministerpost voor justitie als voor integratie in handen heeft de Vooruitgangspartij duidelijk haar stempel gezet op het beleid. Nooit heeft Noorwegen meer asielzoekers afgewezen en teruggestuurd dan onder de huidige regering. Na de piek van winter 2015, is het aantal nieuwe asielzoekers teruggevallen op een recordlaag niveau. Noorwegen neemt nu minder vluchtelingen op dan Denemarken. Het ligt helemaal onderaan in de Europese rangschikking van aantal vluchtelingen in verhouding tot het BNP en inwonersaantal.

Speelt op twee paarden

De Vooruitgangspartij wil echter een nog strengere politiek voeren en neemt publiekelijk afstand van het regeringsbeleid.

“De partij speelt op twee paarden: ze is tegelijk beleidspartij en systeemkritische partij,” stelt Magnus Takvam vast.

Die strategie heeft partijvoorzitster Siv Jensen geen windeieren gelegd. Ze heeft de voorbije twee jaar het politieke debat in Noorwegen gedomineerd en is erin geslaagd om de aanhang van haar partij te behouden ondanks de regeringsdeelname.

Onmisbaar in regering

Andere partijen in de regeringscoalitie lijken daarentegen een prijs te betalen voor samenwerking met de Vooruitgangspartij. Vooral de twee kleine centrumpartijen krijgen het moeilijk aan hun kiezers uitgelegd waarom ze hebben samengewerkt met de anti-migratiepartij van Jensen en Listhaug. Ze nemen sterk afstand van de Vooruitgangspartij in de kiescampagne, maar voor hun kiezers kwam dat te laat.

Premier Solberg is volgens de peilingen echter aangewezen op de Vooruitgangspartij, als ze aan de macht wil blijven. Solberg ligt nek aan nek met de premierkandidaat van de sociaal-democratische oppositie. Het wordt een ongemeen spannende verkiezing maandag in Noorwegen.

Dit artikel verscheen eerst bij VRT.