Kan Noorwegen het klimaat redden?

Noorwegen wil het eerste Europese land worden dat broeikasgassen uit de atmosfeer kan halen en voorgoed opslaan. De afvalverbrandingsinstallatie van Oslo heeft bewezen dat het kan.

De schoorstenen van de afvalverbrandingsinstallatie in Klemetsrud, net buiten Oslo, braken dikke witte rook uit. Hier wordt afval verbrand van huishoudens en bedrijven uit de Noorse hoofdstad en omstreken.

Sinds dit voorjaar steekt er een extra dunne, zwarte pijp op uit de verbrandingsinstallatie. Hier hebben ingenieurs, met steun van de Noorse regering, de voorbije maanden testen gedaan om CO2 uit de rook van de afvalverbrandingsoven op te vangen. CO2 of koolstofdioxide is de hoofdoorzaak van de klimaatverandering.

“We spoelen de rook met een chemische stof, amine. De CO2 zet zich vast op de amine. Door vervolgens de amine te verhitten kunnen we de CO2 afzonderen en wegleiden naar een permanente opslagplaats onder de Noordzee.”

Technisch directeur Johnny Stuen leidt me rond in de afvalverbrandingsinstallatie. Vóór de zomer kwam een delegatie van het Internationaal Energie Agentschap uit Parijs op bezoek. Want Klemetsrud is de eerste afvalverbrandingsoven ter wereld die CO2 voorgoed uit de atmosfeer kan weghalen.

“Dankzij deze technologie hebben we geen enkel restproduct over nadat we de afval verbranden.”

“De as en metalen worden hergebruikt bij de aanleg van wegen en de energie gaat naar Oslo om woningen te verwarmen. Nu kunnen we ook de CO2 wegwerken,” zegt Stuen trots.

Het is een gat in de markt, aldus Stuen: “Met deze CCS-technologie kunnen we Europa’s schoonste afvaloven worden, nog beter dan de Nederlandse en Deense installaties, en zullen nog meer buitenlandse bedrijven hun afval hier willen verbranden.”

Een klimaatnoodzaak

CCS staat voor Carbon Capture and Storage of de afvang en opslag van koolstofdioxide. Volgens het klimaatrapport van de Verenigde Naties kunnen we zonder CCS de klimaatdoelstellingen die werden afgesproken in Parijs, niet halen.

“Meer dan 90% van de klimaatscenarios gaan ervan uit dat we CO2 uit de atmosfeer kunnen halen in de tweede helft van deze eeuw,” legt Asbjørn Torvanger, CCS-specialist bij het Center for International Climate and Environmental Research in Oslo uit.

De technologie staat echter nog in de kinderschoenen. Voorlopig zijn er nog maar drie landen in de wereld die CCS toepassen: de Verenigde Staten, Canada en Noorwegen. Het Noorse oliebedrijf Statoil pompt al tien jaar lang CO2 in de poreuze zandsteen van een leeg olieveld in de Noordzee.

“Geologen doen elk jaar metingen en de CO2 ontsnapt niet,” bevestigt Torvanger. “Maar dat betekent niet dat de CO2 voorgoed veilig is. We moeten het over langere tijd opvolgen. Bovendien zijn niet alle lege olievelden geschikt.” Volgens wetenschappers is er in de Noorse zee genoeg plaats om alle CO2 die Europese bedrijven deze eeuw nog zullen uitstoten, op te bergen.

Toch is CCS is geen toverformule om het klimaatprobleem op te lossen, aldus Torvanger: “De uitstoot van broeikasgassen verminderen is het belangrijkst. Maar wellicht kunnen we de uitstoot van fossiele brandstoffen en van de industrie niet helemaal tot nul terugbrengen. Met CCS kunnen we CO2 uit de atmosfeer halen en zo de klimaatopwarming rond de grens van twee graden houden.”

Noorse maanlanding

Noorwegen wil over vijf jaar de eerste installatie voor afvang en opslag van CO2 operationeel hebben. In haar begroting voor 2017 die donderdag werd voorgesteld, trekt de regering 130 miljoen euro uit voor voorbereidend onderzoek.

De uitbouw van Noorse CCS-technologie heeft vertraging opgelopen. Oorspronkelijk wou Noorwegen in 2014 al ‘s werelds eerste klimaatneutrale gascentrale realiseren in Mongstad. Dat zou, aldus de vorige eerste minister Jens Stoltenberg, “Noorwegens maanlanding” worden.

TCM flyfoto
Het CCS-technologiecentrum in Mongstad: één van ’s werelds grootste testinstallaties voor koolstofafvang en -opslag. Foto: TCM.

De maanlanding bleek echter te duur. In plaats van een klimaatneutrale gascentrale is Mongstad een testcentrum geworden voor CCS-technologie. Het testcentrum krijgt nu vers geld, evenals drie proefprojecten in industriële installaties. De afvalverbrandingsoven in Oslo is daar één van; de andere installaties zijn in een mest- en een cementfabriek.

Experts moeten de komende twee jaar berekenen hoeveel het gaat kosten om één van die drie installaties in gebruik te nemen. Ze moeten ook nog een oplossing zoeken om de CO2 uit de installaties per schip of door pijpleidingen naar de opslagplaatsen in de Noordzee over te brengen.

De maanlanding is dan wel vertraagd, maar de koers staat vast. CCS is voor Noorwegen de enige manier om door te kunnen gaan met olie- en gasproductie, aldus Sirin Engen van de milieuorganisatie Bellona:

“De olie- en gasexport is goed voor 500 miljoen ton CO2 per jaar, dat is tien keer meer dan onze eigen uitstoot. Het is onze plicht om mee te zoeken naar een oplossing voor het klimaatprobleem.”

 “Als Noorwegen erin slaagt om de enorme opslagcapaciteit voor CO2 in de Noordzee in gebruik te nemen, kunnen we hier veel geld mee verdienen.”

Dure technologie

Het proefproject in kostin CO2 afvangen, transporteren en opslaan is nu nog tien keer duurder dan de prijs van 1 ton CO2 op de Europese markt.

Sirin Engen verwacht dat de kost gaat dalen: “Nieuwe technologie is duur. We hebben meer installaties nodig om de kosten te doen dalen.” voorlopig

Ook het klimaateffect blijft voorlopig onzeker, aldus Torvanger:

Kan Noorwegen alsnog wereldleider worden in de opvang en opslag van broeikasgassen?

“Ja het kan, maar het duurt wellicht langer dan de politici verwachten,” besluit Torvanger.

32 Noorse wolven gered

Update van de vorige post over wolvenjacht in Noorwegen:

De Noorse milieuminister Vidar Helgesen besliste eind december dat vier wolvenroedels in de beschermde zone Hedmark dan toch niet geschoten mogen worden. Daarmee wordt het aantal wolven dat deze winter geschoten kan worden teruggebracht van 47 tot 15 wolven.

De milieubeweging jubelt:

Anderen zijn minder blij. “Werkelijkheidsvreemd, en arrogant ten opzichte van de jagers en de inwoners,” reageert de leider van de Senterpartiet op het afblazen van de grootste wolvenjacht ooit. Ook de diensten voor wildbeheer voelen zich in de kou gezet door de milieuminister.

Wolf of schaap

Noorwegen heeft zich in de internationale aandacht gewerkt met het nieuws dat deze winter 47 wolven gedood mogen worden. Dat is ongeveer zeventig procent van het totale aantal wolven in dit land. Noorse en internationale milieuorganisaties zeggen dat dat het einde van de wolvensoort kan betekenen in Noorwegen. Maar de overheid houdt voorlopig vast aan de jachtvergunning.

Van nul tot 68

Halverwege vorige eeuw hadden jagers de wolf bijna helemaal uitgeroeid in Noorwegen. In 1971 werd hij beschermd en negen jaar later keerde de eerste wolf terug uit Zweden. Onder meer dankzij kweekprogramma’s zijn er nu weer tussen 65 en 68 wolven in Noorwegen, en nog eens ongeveer 25 in het grensgebied met Zweden. Vorige winter werden er zeven puur Noorse roedels geteld en vier die in het grensgebied met Zweden leven.

Dat is méér dan de grens die het Noorse parlement eerder dit jaar vastgelegd heeft: volgens de politici is er slechts plaats voor maximum 4 tot 6 wolvenroedels per jaar. De wolven worden bovendien slechts getolereerd in een stuk van het land, de zogenaamde wolvenzone. Dat is een ruim gebied rond Oslo tot aan de Zweedse grens, met inbegrip van Akershus, Østfold, en delen van Hedmark. De wolvenzone is de afgelopen decennia drastisch verminderd, onder druk van de stadsuitbreiding en van de geiten- en schapenboeren, die de natuurlijke vijand liever weg houden bij hun vee.

Doodsvonnis

Daarom beslisten de diensten voor wildbeheer dat er deze winter maar liefst 47 wolven mogen worden geschoten in dit land – de helft binnen de wolvenzone en de helft daarbuiten. Volgens de milieubeweging zijn is het 105 jaar geleden dat er zoveel wolven tegelijk werden gedood in Noorwegen. De afgelopen tien jaar werden in totaal slechts 33 Noorse wolven geschoten.

Zestig versus twee miljoen

De hoofdreden voor de jacht is de schade die wolven aanrichten onder andere dieren. Cijfers van de regering tonen echter aan dat er nog nooit minder dieren werden gedood door wolven. Het afgelopen jaar 20.000 schadevergoedingen uitbetaald aan boeren voor schapen die gedood werden door wolven en andere roofdieren, waarbij de wolv de grootste boosdoener is. 20.000 dieren vertegenwoordigen minder dan 1% van het totale schapenbestand. Het aantal gedode schapen is de voorbije tien jaar gehalveerd.

Toch krijgen de boeren de overheid en de media aan hun kant. De beroepsvereniging voor boeren vindt overigens dat 47 wolven schieten helemaal geen probleem vormt: het totale wolvenbestand in Scandinavië telt bijna tienmaal zoveel dieren, dus de jacht van deze winter gaat de soort niet uitroeien, aldus de boeren. Het wolvenbestand is veel groter in Zweden dan in Noorwegen.

Ook mensen die in de bergen klagen over de wolven: ze durven hun honden niet meer loslaten en de wolven schrikken skiërs en wandelaars af. Ook de elandenjagers zijn boos, want de wolven pakken hun wild af. De wolven lijken veel vijanden te hebben in Noorwegen, vooral op het platteland. In de stedelijke gebieden is driekwart van de inwoners de wolven goed, of minstens neutraal, gezind.

Echte mannen schieten wolven

Jagen is populair in Noorwegen, en zeker op wolven. In Hedmark rijden jagers rond met bumperstickers met de slogan “Echte mannen jagen wolven”. Meer dan 15.000 jagers hebben zich geregistreerd om te mogen schieten op wolven. Dat zijn 325 jagers per wolf. De wolven zullen zich goed moeten verstoppen als ze aan het geweervuur willen ontkomen. De jacht is open van oktober tot maart buiten de wolvenzone en van januari tot half februari in de beschermde zone.

Tegenstanders van de wolvenjacht laten echter ook van zich horen. Enkele duizenden mensen betoogden bij de start van het jachtseizoen in Oslo tegen het doodsvonnis. Enkele organisaties dreigen er ook mee om de jacht te verhinderen in de bossen. Meer dan 67.000 Noren hebben een petitie ondertekend op het internet, tegen de wolvenjacht. Milieuverenigingen hebben ook beroep aangetekend bij de minister van leefmilieu. Voorlopig lijkt de minister en zijn diensten echter niet zinnens om de beslissing over de wolvenjacht terug te draaien. De wolven wezen gewaarschuwd!

 

Foto: Chris Muiden from nl, CC BY-SA 3.0.

Dit artikel verscheen eerst in Hollandse Nieuwe, het clubblad van Nederlandse Club Oslo.