Een zwarte vlek in het witte wonderland

Spitsbergen in het hoge Noorden werd onlangs genomineerd als één van 
’s werelds meest duurzame toeristische bestemmingen. Weinig toeristen 
weten echter dat dit witte wonderland op vervuilende steenkool draait.

Mr Longyear

Steenkool voorziet het eiland reeds meer dan honderd jaar van stroom en jobs. De Amerikaan John Munroe Longyear haalde de eerste steenkool boven, in 1905/6, uit Mijn 1. Hij gaf ook zijn naam aan het grootste mijndorp op Spitsbergen – Longyearbyen. Bij aankomst in Longyearbyen zie je nog altijd de houten kabelbanen waarmee Longyear de steenkool uit de mijn naar de haven bracht, vanwaar de steenkool werd uitgevoerd.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

 

 

In 1916 kwam de mijnactiviteit in Noorse handen. Het bedrijf Store Norske Spitsbergen Kullkompani viert dit jaar zijn honderdste verjaardag. Tot vandaag baat de Store Norske ’s werelds meest noordelijke mijngebied uit. Sinds de jaren 1970 is het bedrijf in handen van de Noorse staat.

Huizen en kinderopvang

De mijnen op Spitsbergen zijn niet alleen van strategisch belang voor de stroomvoorziening op het eiland. Store Norske is ook een sleutelpion in de Noorse politiek op Spitsbergen. Het bedrijf moet de Noorse aanwezigheid op het eiland verzekeren.

“Store Norske opheffen zou dramatisch zijn voor ons”

Noorwegen bestuurt de eilandengroep sinds 1920. Zo goed als alles op het eiland is in handen van Store Norske: de mijnen, een meerderheid van de huizen, infrastructuur en allerlei logistieke diensten. Het bedrijf is goed voor bijna de helft van alle meerwaardecreatie op het eiland;  één op de drie mensen werken voor Store Norske.

 

Decennialang leverde de mijnbouw flinke economische winst op aan de Noorse staat. De steenkool werd verkocht aan kolencentrales en cementindustrie in Duitsland, Nederland, België en Denemarken. De opbrengsten gingen naar scholen, kinderopvang, musea en wetenschappelijk onderzoek. Noorwegen zet veel middelen in om een duurzame samenleving met gezinnen te onderhouden op het eiland.

Opbrengst keldert

De laatste jaren bezorgt de mijnbouw op Spitsbergen de Noorse staat echter kopzorgen. De mijnen zijn één na één dichtgegaan. Longyears Mijn 1 is allang niet meer actief. Over de jaren heen werden ook Mijnen 2, 3, 4, 5 en 6 leeggehaald. Enkele dagen geleden werd ook productie in de Sveagroeve voorlopig stopgezet, totdat de wereldwijde koolprijs weer stijgt.

De laatste jaren hebben ruim honderd mensen hun job verloren. Alleen Mijn 7 is nog operationeel en kan in principe nog enkele jaren doordraaien. Maar ook die mijn draait met verlies. Zonder de leningen van de Noorse staat zou Store Norske failliet gaan.

Smet op het klimaatblazoen

Elders in Noorwegen gaan stemmen op om de dure mijnactiviteit op Spitsbergen op te doeken. Het is een smet op het groene blazoen van het land, aldus critici.

Het eiland is immers al meer dan vijftig jaar een belangrijk centrum voor wetenschappelijk onderzoek in het poolgebied. Na een dramatisch mijnongeval in 1962, werd Ny Ålesund omgevormd in een onderzoeksstation. Longyearbyen huisvest ’s werelds noordelijkste universiteit.

img_9192
Klimaatonderzoekscentrum in Ny Ålesund, Spitsbergen. Foto: Elisabeth Lannoo. All rights reserved.

Spitsbergen is hét symbool geworden van de internationale strijd tegen de klimaatverandering. Deze zomer was de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry er nog op bezoek. “Hier zien we het bewijs van de klimaatopwarming,” zei Kerry bij zijn bezoek. Klimaatonderzoek en steenkoolmijnen – dat gaat toch niet samen?

Waarvan leven?

De lokale inwoners maken zich echter grote zorgen. “Store Norske opheffen zou dramatisch zijn voor ons,” zei de voorzitter van het gemeentebestuur van Longyearbyen onlangs nog in een interview.

Ook Rusland, dat reeds een nederzetting heeft op het eiland, lonkt naar Spitsbergen.

De Noorse regering maakte in het voorjaar zijn plannen voor Spitsbergen bekend. Ze wil een “meer divers economisch leven” uitbouwen en gaat op zoek naar stabiele, loonzame activiteiten die de ruim 2000 inwoners het hele jaar door van inkomsten kunnen voorzien.

De toeristische sector bloeit en zorgt intussen voor evenveel jobs als de mijnbouw. Maar het toerisme is seizoensgebonden. Store Norske wil nieuwe industriële activiteit ontwikkelen op het eiland. Er moet echter ook een oplossing worden gevonden voor de stroomvoorziening, want zonder steenkool gaan het licht en de verwarming uit.

img_9052
Cruiseschip in Longyearbyen. Kan toerisme Spitsbergen in leven houden? Foto: Elisabeth Lannoo. All rights reserved.

Strategisch belang

De plannen liggen nu op tafel van het parlement. Hoe kan Noorwegen zijn aanwezigheid op Spitsbergen blijven verzekeren?

Ook Rusland, dat reeds een nederzetting heeft op het eiland, lonkt naar Spitsbergen. Het strategische belang van de eilandengroep neemt alleen maar toe, nu ook de economische activiteit in het Noordpoolgebied groeit tengevolge van de klimaatopwarming.

Het wordt ongetwijfeld boeiend om te zien welke oplossing de Noorse regering en parlement uitdokteren in de komende maanden en jaren.

 

Dit artikel werd geschreven op bestelling van de Nederlandse Club Oslo.