Noorwegen – model voor de Britten na de Brexit?

Veel Britten die liever uit de Europese Unie willen stappen, verwijzen naar de Noorse samenwerking met de EU als een goed model. Wat is dat model?

Noorwegen zit in de Europese Economische Zone, waardoor het producten kan in- en uitvoeren naar en vanuit Europa, alsof het een lid zou zijn van de Unie. Noorse wetenschappers kunnen ook meedingen naar Europese subsidies voor wetenschappelijk onderzoek en de Noren kunnen als lid van de Schengenzone vrij naar Europa reizen.

Vanuit Brits perspectief kan dat een aanlokkelijk model lijken: de Noren genieten mee van de voordelen van samenwerking, zonder lid te moeten zijn van de EU. Lidmaatschap is immers niet aan de orde: in peilingen zeggen drie kwart van de Noren NEE tegen nauwere samenwerking tegen de EU en het NEE-kamp is de afgelopen jaren alleen maar gegroeid. (Lees meer daarover in een eerdere blog van mij.)

Noorse regering op campagne tegen Brexit

De meeste Noorse politici vinden die samenwerking echter niet optimaal. De Noorse regering is de afgelopen maanden zelfs meerdere malen naar Londen gereisd om daar Britse JA-kamp te gaan ondersteunen. De Noorse premier legde onder meer in het BBC-programma Hardtalk uit waarom dat Noorse samenwerkingsmodel geen goed alternatief is voor de Britten: Noorwegen moet grote delen van de Europese wetgeving overnemen om toegang te krijgen tot de Europese markt, maar het zit niet mee aan tafel als over die regels wordt gestemd. Over drie vierden van zijn wetgeving beslist Noorwegen dus niet zelf.

Dat is geen goed model, gaf ook de Britse premier Cameron toe op een persconferentie na de Europese top over de Brits-Europese samenwerking, gisterenavond in Brussel: “We moeten in de EU blijven; we willen niet zoals Noorwegen worden.”

Het kan gek lijken dat een land dat zelf geen lid wil worden van de EU, campagne voert om het Verenigd Koninkrijk in de Unie te houden. De verklaring is dat Noorwegen erg afhankelijk is van de Europese Unie – het is hun grootste afzetmarkt, dus ze zijn bekommerd over welke richting de Unie uitgaat. De Britse lijn – pro vrijhandel, tegen Europese regelneverij – sluit nauw aan bij hoe de Noren de EU graag zien.

Het Noorse NEI til EU, de tegenstanders van de Noors-Europese samenwerking, zijn overigens ook campagne gaan voeren in Londen – VOOR een Brexit. Zij wijzen erop dat je ook van buitenuit goed handel kan drijven met de EU, zonder je onafhankelijkheid op te geven.

Concurrentieel nadeel

Ik was benieuwd naar hoe de Noorse exporteurs dat zelf inschatten en ben gaan praten met twee visexporteurs: Lofoten fisk, dat op beperkte schaal gerookte zalm en visburgers uitvoert, en Norway Seafoods, dat drie vierden van zijn waren uitvoert naar de EU (onder meer naar het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de Benelux).

IMG_1250
’s Morgens vroeg in de vismijn van Oslo wordt de vis van Lofoten fisk verpakt voor de verkoop aan restaurants en groothandelaars

Vis is Noorwegens belangrijkste exportproduct, na olie en gas. Noorse visbedrijven voeren elk jaar meer dan twee miljoen ton vis uit naar de EU, ter waarde van bijna vijf miljard euro in 2015.

Het probleem is echter dat vis niet onder de vrijhandel valt: Noorwegen moet tol betalen op de vis die het uitvoert naar Europa. Voor verwerkte vis is de tol 13%; voor onverwerkte vis 2%. Tel daar ook nog de administratieve kosten bij: de Noorse exporteurs moeten allerlei documenten voorleggen aan de douane.

Die kostenposten zijn een belangrijk concurrentieel nadeel voor de Noorse visexporteurs, want hun Europese collega’s kunnen wel tolvrij vis invoeren in Noorwegen. Het gevolg is dat Noorwegen vooral onverwerkte vis uitvoert, die op grote schaal wordt verwerkt in bedrijven in de EU. Heel wat Noorse bedrijven hebben hun verwerkende activiteiten dan ook verplaatst naar bijzetels binnen de grenzen van de EU. Dat betekent echter een verlies aan Noorse jobs en meerwaardecreatie. En dat is, aldus de visexporteurs, ook nadelig voor de consumenten: vis wordt best zo vers mogelijk verwerkt, als ze net uit de zee komt en niet honderden of duizenden kilometers verder.

De handel met Europa is ook onvoorspelbaar, klagen de exporteurs, want er moet iedere paar jaar weer onderhandeld worden met de EU over de quota en toltarieven.

Gemengde gevoelens voor de EU

Zou het dan beter zijn voor de Noorse visexporteurs om lid te zijn van de EU? Het zou het zeker makkelijker maken om handel te drijven, menen de visexporteurs. Maar het is geen eensgezind en volmondig JA. Vis is net één van de hoofdredenen waarom de Noren NIET willen aansluiten bij de EU: ze willen de controle over hun natuurlijke rijkdommen, zoals vis, olie en gas, niet aan Brussel overlaten. De visindustrie heeft dus, net als de rest van de Noorse bevolking, gemengde gevoelens over de Europese Unie. Net zo gemengd wellicht als de Britten.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s