Noorse onbegrip voor Zwarte Piet

De Noorse julenisse en Sinterklaas uit de Lage Landen – op veel vlakken lijken ze goed op elkaar. Ze hebben allebei een baard, rode kleren en ze delen beiden pakjes uit aan de kinderen in december. Mijn Noorse collega’s noemen Sinterklaas “de Nederlandse kerstman”. De Noren hebben echter geen hoge pet op van Zwarte Piet. Een Noorse krant klasseerde onze Sinterklaas zelfs onder “ ’s werelds raarste kersttradities”. 

Racistisch

De Noorse media ontdekten Zwarte Piet twee jaar geleden, toen ook in Nederland en België de discussie raasde of Sinterklaas’ helpers al dan niet racistisch waren. Voor de Noorse media is het antwoord op die vraag duidelijk: ja, de pieten zijn racistisch en niet meer van deze tijd.

De Noorse krant Aftenposten vergeleek Zwarte Piet met racistische vaudevilles in de Verenigde Staten in de negentiende eeuw: “Behalve de clownachtige kleren, doet Zwarte Piet denken aan de schminck die blanke toneelspelers gebruikten in de zogenaamde minstrel shows. Blackface ziet eruit alsof hij een dikke laag schoenpoets heeft aangebracht en dan knalrode lippenstift. In de Verenigde Staten wordt die make-up beschouwd als racisme.”

De journalist keek met Noorse ogen naar onze traditie en vroeg zich af: “Wat als de julenisse geen rendieren gebruikte, maar zijn last liet dragen door kleine jongens met een donkere huid? Zouden wij dit OK vinden?” Hij ging nog verder: “Hoe zouden wij reageren als die kleine helpers niet alleen peperkoekjes en geschenken uitdeelden aan de brave kinderen, maar de niet-zo-brave kinderen slaag geven en de stoutste in een zak meenemen naar Spanje?”

“Wat als de kerstman geen rendieren gebruikte, maar zijn last liet dragen door kleine jongens met een donkere huid? Zouden wij dit OK vinden?” Noorse krant Aftenposten over Zwarte Piet

Vooringenomen

De Nederlanders en Belgen in Oslo hebben weinig begrip voor de harde toon van de Noorse media. “Ik heb enkele jaren geleden lang met een journalist van NRK gesproken,” vertelt Katrijn De Groot, de directeur van NTC Het Noorderlicht, dat samen met de Nederlandse club het jaarlijkse sinterklaasfeest in Oslo organiseert. “Maar de journalist was erg vooringenomen en luisterde niet naar mijn verhaal over de tradities. Hij stelde zich agressief op tijdens ons Sinkerklaasfeest. Dat was jammer.”

Desondanks is Zwarte Piet zwart gebleven op de Nederlandse school; de pieten zelf wilden het zo. “Ook bij ons is Zwarte Piet nog zwart,” zegt de Belgische ambassadeur Nancy Rossignol.

De aandacht van de Noorse media voor het verhaal is intussen verdwenen. Dit jaar waren er geen Noorse journalisten meer te bekennen op het Sinterklaasfeest bij de Nederlandse club en de Belgische ambassade.

Nieuwe naam voor Pipi’s papa

3325910095_3700ae65aa_m
Nieuwe naam voor Pipi Langkous’ papa. Foto Flickr – Marjon Kruik

Maar hoe zit het met de Scandinavische cultuur en tradities? Zijn er ook hier dingen die onder vuur liggen omdat ze racistisch zijn?

Het verhaal van Pipi Langkous is u wellicht bekend. De vader van de ’s werelds sterkste meid uit Zweden heette oorspronkelijk “negerkoning”, maar werd door de Noorse en later ook Zweedse omroep omgedoopt in “Zuiderzeekoning”. Intussen verwijderde de Zweedse uitgever het n-woord ook uit de nieuwe uitgaven van de Pipi-boeken.

Enkele jaren geleden was er ook discussie rond de gevierde Noorse kinderauteur Torbjørn Egner – de Astrid Lindgren van Noorwegen, zeg maar. Behalve de klassiekers Karius en Baktus (hier in Nederlandse vertaling) en Het volk en de rovers in Kardemomstad, schreef Egner in de jaren vijftig ook een pietenliedje over de hottentot “Vesle Hoa”. Het liedje ging zo:

Er was een kleine negerjongen die heette Kleine Hoa.
Hij had een veer op zijn hoofd en een ring aan zijn duim.
Hij had enkel een broek aan, een broek van stro
Maar Hoa vond zijn broek mooi, want hij was een echte hottentot.

Hij woonde in een negerdorp, dat doen de hottentotten
Daar woonden ook de koning en zijn onderdanen
De koning was dik en blij en had een ring in zijn neus
Dat vond hij mooi, want hij was een echte hottentot.

De Noorse media, die uitgebreid over de discussie over Pipi Langkous hadden bericht, vroegen zich af of ook dat liedje nog wel door de beugel kon. In 2007 zwichtte de uitgeverij voor de druk en haalde het liedje uit nieuwe edities van het verzameld liedboek van Egner.

Een Zweedse regisseur vond overigens dat ook het populaire verhaal over Kardemomstad verboden zou moeten worden vanwege zijn facistische ideeëngoed, maar dat was een maat te ver voor de Noren. Volgens critici was de Zweedse regisseur overdreven politiek correct en had ze een gebrek aan humor. Het verhaal over Kardemomstad valt in elk geval moeilijk te slijten in Zweden; van Egners werken wordt er alleen Karius en Baktus verkocht.

Mag de Noorse kerstman ook eens zwart zijn?

Een aantal bekende Noorse voedingsproducten veranderden ook met stille trom hun merknaam: negerkulør werd sukkerkulør en Black boy kruiden worden nu verkocht als Toro. Daar zijn echter geen grote discussies aan voorafgegaan.

IMG_0252
Lucia-meisjes in de Zweedse kerk in Oslo. Foto Elisabeth Lannoo

Hier en daar rijzen vragen over de Zweeds-Noorse Lucia-traditie – een optocht voor kinderen in witte jurken en met kaarsjes in de hand, met het mooiste blonde meisje voorop – elk jaar rond 13 december. Is dat in deze multiculturele tijden nog wel aanvaardbaar? In Zweden is er overigens discussie over de bruine peperkoeken mannetjes (pepperkakargubbar) in de Luciastoet: meer en meer scholen willen die Zweedse versie van Zwarte Piet niet meer in de stoet wegens te aanstootgevend.

Noorwegen is er alvast in geslaagd om de jaarlijkse kinderstoet op de nationale feestdag 17 mei includerend te maken: blank en gekleurd stappen vrolijk samen op en eten allemaal worstjes – mét vlees, halal of vegetarisch.

Maar wat met de sterke Noorse kersttraditie, met marsepeinen varkentjes en traditionele varkensrib op het menu? Excludeert die de niet-christenen niet? En zou de julenisse ook eens zwart mogen zijn? Het zijn vragen die elk jaar weer terugkomen in de media, maar voorlopig laait de discussie niet zo hoog op als de discussie over de pieten in Nederland en België.

Dit is een bewerking van een artikel dat ik geschreven heb voor De Hollandse Nieuwe in december 2015.

2 thoughts on “Noorse onbegrip voor Zwarte Piet”

  1. Interessant leesvoer, ik woon ondertussen al meer dan 8 jaar in Oslo en heb twee kleine kinderen.

    Mijn vriendin kan niet geloven dat zwarte piet, in deze moderne tijden, nog “ok” is. Fair enough denk ik dan. Ik heb ook nog drie jaar in Finland gewoond en ik heb geleerd dat het héél vaak mensen van buitenaf zijn die de meest heldere kijk hebben op sommige zaken. (noem eens één Belg, met een beetje verstand in zijn/haar hoofd die Donald Trump best wel graag president ziet worden)

    Maar hoe pas ik het hele sinterklaas verhaal in het oer traditionele en bijzonder streng gedefinieerde gebeuren dat is “Kerstmis in Noorwegen”. Zijn uw schoonouders Noors? Hebt u al eens het geniale idee gehad om voor te stellen dat u misschien eens iets Belgisch klaarmaakt voor kerstavond?

    Dus waar past Sinterklaas in het kerstgebeuren? Wij geven snoep en chocolade en onze dochter en op 6 december zetten we onze kerstboom. Uiteraard, véél te vroeg, maar ik denk dat DNTP hier wel een oogje toeknijpt (DNTP: Det Norske Tradisjon Politiet). Die Noorse tradities en die Noorse trots, daar valt of staat alles denk ik.

    Stel u eens voor dat er een stoet in België wordt georganiseerd zoals we hier hebben op 17 Mei. Onmogelijk zonder dat daar onmiddellijk een politieke lading aan hangt. Gebruikt men de Belgische vlag… Behoudsgezinde linkse ratten. Gebruikt men de Vlaamse vlag… aha; NVA’ers en al die andere racisten. Simpelweg trots zijn op het “Belgisch en/of Vlaams zijn” kan niet in België, tenzij onze voetballers goed bezig zijn.

    Maar, is het eigenlijk wel bon ton om zo trots en patriotisch voor de dag te komen? Zijn het nu net niet die Trump Amerikanen die even graag met hun vlag staan te zwaaien, met hun andere hand rustend om de holster van een .357 Magnum? Zowieso is het al vreemd dat het nu net die bescheiden Noren zijn, met hun janteloven, die zo graag met hun vlag staan te zwaaien. Heeft u trouwens al eens die Noorse Jacht-Tweeling bezig gezien gezien op Discovery Channel?

    Wat als de buitenlandse media begint te schrijven dat het 17 Mei gebeuren teveel weg heeft van “hitler jugend” parades, en té elitair en discriminerend is? Wat moet een kansarm Pakistaans meisje aandoen? Ze heeft geen Noorse roots dus een Bunad lukt al niet en ze zou het zich toch niet kunnen permitteren.

    Uiteraard ben ik aan het overdrijven, maar dat doen er velen denk ik. Net zoals u de reacties van sommige Noren beschreef in uw tekst; volgens mij véél te overdreven maar zeker niet ongegrond.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s