1500 vluchtelingen per dag – wat doet dat met een land?

Een recordaantal vluchtelingen zoekt onderdak in Zweden. De Zweedse welvaartstaat kraakt in zijn voegen en de polarisering groeit. Vluchtelingen zijn niet langer zo welkom in Zweden.

Zweden haalde de voorbije weken het nieuws met dramatische koppen: een golf van brandstichtingen in asielcentra. Een racistisch geïnspireerde moordaanval op scholieren. En gisteren een boodschap van de minister van migratie: we kunnen al die vluchtelingen niet langer een dak boven het hoofd bieden.

Die berichten staan in schril contrast met het beeld dat de meesten van ons hebben van het tolerante Zweden. Enkele weken geleden, toen Denemarken nog Duitse treinen met vluchtelingen tegenhield, zei de premier dat alle vluchtelingen asiel mochten zoeken in Zweden. In de grote steden zagen we massademonstraties van Zweden die de vluchtelingen welkom heetten.

Decennialang heeft Zweden een opengrenzenpolitiek gevoerd, of er nu socialisten of conservatieven aan de macht waren. Het heeft grote groepen vluchtelingen uit de Balkan, Irak en Somalië opgevangen en geïntegreerd – zonder dat dat tot grote protesten of politieke tegenstellingen leidde.

Het debat in Zweden staat in schril contrast met dat in de buurlanden of in België. Er wordt nauwelijks gedebatteerd over vluchtelingen en migratie. Of toch zeker niet over integratieproblemen – dat is taboe.

De enige partij die de problemen in de arme concentratiewijken rond de grote steden onder de aandacht brengt zijn de extreem-rechtse Zweden-Democraten. Zij lanceerden onlangs een petitie met een oproep om de grenzen sluiten. Lokale afdelingen van de partij speelden in op de branden in asielcentra door een lijst te publiceren van toekomstige opvangplaatsen. De partij schrikt niet terug van ruige taal.

Voorlopig slagen de Zweden-Democraten er echter niet in om het publieke debat te veranderen. De andere politieke partijen hebben een cordon sanitaire gesloten rond de partij. Ook de media schrijven opvallend weinig over integratieproblemen. De groeiende groep van ontevreden Zweden kan zijn grif alleen kwijt op sociale media, waar haatboodschappen floreren. Het blijft echter een relatief kleine groep. De rijke stedelingen of inwoners uit de landelijke gemeenten die niet direct met de vluchtelingen worden geconfronteerd, reageren door zich extra tolerant op te stellen. Vóór en tegen drijven steeds verder uiteen.

De vraag is of de rijke stedelingen even tolerant blijven als hun kinderen door de vluchtelingenstroom geen plaats krijgen op school of in de kinderopvang, of langer moeten wachten op een dokter.

Nu slaat de regering echter een nieuwe toon aan, geconfronteerd met een groeiende vluchtelingenstroom. Elke dag steken 1500 nieuwe vluchtelingen de Zweedse grens over. Tegen het einde van het jaar zal hun aantal oplopen tot 160.000 tot 190.000. Dat zijn enorme getallen voor een middelgroot land met bevolking ter grootte van de Belgische.

Er is een enorm opvangprobleem: de migratiedienst moest gisteren matrassen leggen in zijn kantoren. De dienst kan de toestroom niet meer aan. De regering heeft de asielvoorwaarden verstrengd. De premier vraagt zijn Europese collega’s om geld en om vluchtelingen over te nemen.  Het is een duidelijke boodschap aan de vluchtelingen die noordwaarts willen trekken: Zweden is niet langer het land waar iedereen welkom is.

Wellicht duurt het nog enkele maanden voordat ook de rijke stedelingen hun discours veranderen. De vraag is of zij even tolerant blijven als hun kinderen door de toestroom van vluchtelingen geen plaats krijgen op school of in de kinderopvang, of niet meteen bij een dokter terecht kunnen. De uitdaging waar de Zweedse samenleving voor staat is enorm en zonder open debat zal de polarisering blijven groeien.

Dit artikel verscheen als opiniebijdrage in De Morgen op 7 november 2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s