Over drinkende Noren, staatswijnhandels en bierbrouwen

Maandag worden gemeenteraadsverkiezingen gehouden in Noorwegen. Voor het eerst in de vaderlandse geschiedenis mag er op een verkiezingsdag alcohol worden verkocht. Verkiezingsdag mag dan al zijn vrijgegeven, er blijft nog een lange lijst van dagen waarop in Noorwegen géén alcohol mag worden verkocht: Kerst, Pasen, Nieuwjaar, alle zon- en feestdagen, 1 mei en de nationale feestdag 17 mei.

Noorwegen heeft een erg strikt alcoholbeleid. Wijn, sterke bieren en sterke drank zijn alleen in staatswijnhandels te koop – de zogenaamde Vinmonopolet, letterlijk vertaald “wijnmonopolie”. Toen ik voor het eerst in een Vinmonopolet binnenging, een dikke tien jaar geleden, leek het wel een apotheek of een ouderwets postkantoor. Er waren geen rekken met wijn, zoals bij ons in de supermarkt. De winkel was slechts een lege ruimte, met achter een hoge balie streng ogende, oudere dames in grijze hemden. Je moest in een catalogus aanduiden welke wijn je wou. De dame verdween tussen de rekken achter de balie en kwam terug met een fles in een ondoorschijnende, zwarte plastic tas.

In het Volksmuseum in Oslo kan je zien hoe Vinmonopolet er enkele decennia geleden uitzag. De laatste jaren is er een frisse wind door Vinmonopolet gewaaid. De winkels zien er nu uit als een betere wijnhandel bij ons. Je kan tussen de rekken met vele honderden flessen lopen om te kiezen, en als je zelf niet kan kiezen, kan je raad vragen aan één van de vele vriendelijke wijnexperts in de winkel die je met veel genoegen vertellen welke wijn het beste smaakt bij wat je gaat eten. De voorbije jaren zijn ook vele nieuwe Vinmonopolet-winkels opengegaan en zijn de openingsuren drastisch uitgebreid.

Wat helaas niet is veranderd zijn de absurd hoge prijzen voor alcohol. Voor een goede fles bier, van een halve liter, tel je meer dan 10 euro neer. Ook voor een fles goedkope wijn moet je minstens 10 euro neertellen. Per fles wijn moet je een heffing betalen van een dikke vijf euro; daar bovenop betaal je ook nog eens 21% meerwaardebelasting. Wijn drinken in Noorwegen is dus een dure grap.

Gewone pils (tot 4,5% alcohol) kan je wel in de supermarkt kopen. Maar ook daar gelden beperkingen: terwijl de meeste supermarkten tot laat ’s avonds open zijn, kan je na 20u (en op sommige plekken na 19u) géén bier meer kopen. Die regel wordt streng toegepast: onlangs moest ik om 20u02 twee blikjes bier achterlaten aan de kassa. Ik probeerde nog te argumenteren dat ik vóór 20u aan de kassa was gekomen, maar de dame achter de kassa was onvermurwbaar. Ook de import van wijn is streng beperkt: per persoon mag je maximaal 6 flessen wijn belastingsvrij het land binnenbrengen.

De hoge taksen en de restricties op de verkoop van alcohol werden in 1920 ingevoerd als reactie op het wijdverspreide alcoholisme in Noorwegen. De bedoeling is om het verbruik van alcohol te beperken. Werkt het ook?

Op gewone werkdagen wordt zeker minder alcohol gedronken dan in veel andere Europese landen. Dat hangt ook samen met de nultolerantie voor alcohol in het verkeer en zeker ook met een sociaal stigma: overdag drinken is iets voor alcoholverslaafden. Een biertje na het werk of een glas wijn ’s avonds kan eventueel als je iets te vieren hebt, maar het is zeker geen gewoonte zoals elders op het Europese continent.

Maar als de Noren feesten vloeit de alcohol even rijkelijk als in andere Europese landen. Het verbruik stijgt ook, in tegenstelling tot de trend in andere Europese landen: volgens het Instituut voor Volksgezondheid drinken de Noren nu 40% meer dan 20 jaar geleden. Het jaarlijkse gemiddelde alcoholverbruik per volwassen Noor (ca. 8 liter) blijft wel onder het Europese gemiddelde (11 liter). Het verbruik daalt ook onder jongeren.

Veel Noren kopen hun drank niet in de Vinmonopolet winkels: zelf je eigen bier brouwen is een grote rage. Ook de verkoop in taxfree winkels in de luchthavens floreert. Zoals veel andere Noren heb ik het afgelopen jaar de meeste van mijn wijn op de luchthaven gekocht, en niet in Vinmonopolet. Voorlopig stelt echter niemand het systeem van de staatswijnhandels ter discussie. Zeker niet nu er winkels bijkomen en de openingsuren worden uitgebreid. Nu kunnen de Noren zelfs op verkiezingsdag een fles kraken op het kiesresultaat. Skål, dat de beste mogen winnen!